ArkheDijital

  Classical physics imagined the universe as a massive, flawlessly functioning clockwork mechanism. In Newton’s world, everything was predictable; as long as the initial conditions were known, the door to the future could be swung wide open. In the 18th century, mathematician Pierre-Simon Laplace took this deterministic view to its absolute peak. According to Laplace, if a supreme intellect existed that knew the exact position and velocity of every single atom in the universe in other words, "Laplace’s Demon" neither the past nor the future would hold any secrets for this entity. Because the laws of the universe were bound together by an unbroken chain of causality, a right mind mastering all the equations of the universe could read tomorrow from today. In short, the universe was a rule bound book read by rote. However, in the early 20th century, when the doors of the micro-universe were unlocked, this absolute certainty was dethroned. Werner Heisenberg’s Uncertainty Principl...

  Klasik fizik evreni, devasa ve kusursuz işleyen bir saat mekanizması olarak hayal ederdi. Newton'un dünyasında her şey öngörülebilirdi; başlangıç koşulları bilindiği sürece geleceğin kapısı sonuna kadar aralanabilirdi. 18.yüzyılda matematikçi Pierre Simon Laplace, bu determinist görüşü en üst noktaya taşıdı. Laplace’a göre, eğer evrendeki her bir atomun o anki tam konumunu ve hızını bilen üstün bir zihin var olsaydı diğer bir deyişle "Laplace’ın Şeytanı" bu varlık için geçmiş de gelecek de sır olmaktan çıkardı. Çünkü evrenin yasaları kusursuz bir nedensellik zinciriyle birbirine bağlıydı; doğru bir zihin evrenin tüm denklemlerine hâkim olarak yarını bugünden okuyabilirdi. Kısacası evren, başı sonu belli, ezbere okunan kurallı bir kitaptı. Ancak 20. yüzyılın başlarında mikro evrenin kapıları aralandığında bu mutlak kesinlik tahtından indirildi. Heisenberg’in Belirsizlik İlkesi, evrenin temelinde kaçınılmaz bir belirsizlik yarattı. Bir parçacığın konumunu ve momentumunu a...

  Thousands of years before Christ, humans lifted their gaze to the sky and asked: "How did all that we see come to be?" In the clay tablets of Mesopotamia and the papyri of Egypt, a common narrative prevails: The universe was born from a "void," a sea of chaos, or the thought waves of a divine mind. The human mind back then read the language of the universe through symbols and gods. Millennia later, when we step into the laboratories of modern quantum physics, what is the landscape we encounter? Curiously enough, the ancient sages' intuition that "everything is bound together by invisible threads" confronts us today as the concept of quantum entanglement. The idea in ancient cosmology that the universe is shaped by the observer's mind, by a divine consciousness, nearly mirrors the "observer effect" in quantum mechanics. In other words, at the subatomic level, particles exist as a cloud of probabilities until we look at them just as in an...

Milattan binlerce yıl önce, insan, başını gökyüzüne kaldırdı ve sordu: "Bu gördüğümüz her şey nasıl var oldu?" Mezopotamya’nın kil tabletlerinde, Mısır’ın papürüslerinde, ortak bir söylem vardır: Evren, bir "hiçlik"ten, bir kaos denizinden veya ilahi bir zihnin düşünce dalgalarından doğmuştur. İnsan zihni o devirde evrenin dilini semboller ve tanrılar üzerinden okuyabiliyordu. Bin yıllar sonra, modern kuantum fiziğinin laboratuvarlarına girdiğimizde karşılaştığımız manzara ne? Tuhaf bir şekilde, antik bilgelerin o "her şey birbiriyle görünmez iplerle bağlıdır" sezgisi, bugün kuantum dolanıklık (quantum entanglement) kavramıyla karşımıza çıkıyor. Antik kozmolojide evrenin gözlemcinin zihniyle, ilahi bir bilinçle şekillendiği fikri, kuantum mekaniğindeki "gözlemci etkisi" ile neredeyse birebir örtüşüyor. Yani alt atomik düzeyde, parçacıklar biz onlara bakana kadar birer olasılık bulutu halinde var oluyor; tıpkı antik mitolojilerde kaostan nizamın ...

  What would we call it if, in the blink of an eye, two particles thousands of light years across space could instantly feel each other's choices without any cables, signals, or physical connection between them? Magic, science fiction, or the most fundamental and unsettling truth of existence? In the first stop of our series, we saw that at the very bedrock of reality, probability clouds rule rather than solid matter. Now, we are parting the curtain a little further and facing the famous concept that gave Einstein sleepless nights: Cosmic Entanglement . Welcome to the story of those invisible threads connecting us to our twin at the other end of the universe. Einstein believed that the universe didn't play dice, and that everything ran like the gears of a rational, neatly ticking clock. That is why he utterly disliked the uncertain language of the quantum world, which whispered, "We are not certain, everything is just a probability." To him, this was the greatest blow...

  Göz açıp kapayıncaya kadar geçen sürede uzayın binlerce ışık yılı ötesindeki iki parçacık, aralarında hiçbir kablo, sinyal veya fiziksel bağ olmaksızın birbirlerinin kararlarını anında hissedebilseydi, adına ne derdik? Sihir mi, bilim kurgu mu, yoksa varoluşun en temel ve en rahatsız edici gerçeği mi? Serinin ilk durağında, gerçekliğin en tabanında katı maddelerin değil, ihtimallerin hüküm sürdüğünü görmüştük. Şimdi ise perdeyi biraz daha aralıyor ve Einstein’ın uykularını kaçıran o meşhur meseleyle yüzleşiyoruz: Kozmik Dolanıklık. Evrenin diğer ucundaki ikizimizle bizi bağlayan o görünmez iplerin hikayesine hoş geldiniz. Einstein, evrenin zar atmadığına, her şeyin tıkır tıkır çalışan akılcı bir saatin dişlileri gibi olduğuna inanıyordu. O yüzden kuantum dünyasının "kesin değiliz, her şey ihtimalden ibaret" diyen o belirsiz dilinden hiç hoşlanmıyordu. Ona göre bu, evrenin düzenine vurulmuş en büyük darbeydi. Fakat önlerine konan yeni iddia, işi bambaşka bir boyuta taşıyordu...

  When we wake up in the morning and walk to the kitchen, we do not doubt that our coffee mug is sitting right where we left it in the cupboard. When we close our room's door and walk out, we can swear that the chair inside or the book on the coffee table continues to exist with the exact same solidity even when we are not looking at it. The human mind is programmed to believe that the world ticks along on its own, completely independent of our gaze. Because the alternative would mean that the ground beneath our feet could evaporate and vanish at any second, making it impossible to maintain daily sanity. Is that really the case? When we turn our backs, does the universe maintain that exact same solid state in the unobserved interval, or does it owe its existence to our looking at it? In fact, this question first came to light through a very simple experiment conducted in laboratories ( the double slit experiment first initiated with light waves by Thomas Young in the early 19th cen...

  Sabah uyanıp mutfağa yürürken kahve fincanının dolapta kaldırdığımız yerde durduğundan şüphe etmeyiz. Odanın kapısını kapatıp çıktığımızda; içerideki sandalyenin, sehpadaki kitabın orada, biz görmesek bile aynı katılıkla var olmaya devam ettiğine yemin edebiliriz. İnsan zihni, dünyanın kendi başına ve bizim bakışımızdan bağımsız olarak tıkır tıkır işlediğine inanmaya programlıdır. Çünkü aksi ihtimal, ayağımızın altındaki zeminin her an buharlaşıp yok olabileceği anlamına gelir, bu günlük akıl sağlığını korumayı imkansız kılar. Gerçekten öyle mi? Biz arkamızı döndüğümüzde, bakmadığımız o aralıkta evren hâlâ aynı katı halini koruyor mu, yoksa varlığını bizim ona bakmamıza mı borçlu? Aslında bu soru, laboratuvarlarda yapılan çok basit bir deneyle (ilk kez 19. yüzyılın başlarında Thomas Young’ın ışık dalgalarıyla başlattığı, sonraları elektronlarla derinleştirilen çift yarık deneyi ) ilk kez görünür oldu. Deneyde gördüler ki; en temel maddedeki o küçük yapı taşları, siz onları izleme...