Girit adasının güneyindeki antik Phaistos sarayının kalıntılarında, 1908 yılında gün ışığına çıkarılan pişmiş kilden yapılmış küçük disk, arkeoloji dünyasının hâlâ en büyük bulmacalarından biridir. İki yüzünde de spiral şeklinde içten dışa doğru dizilmiş tuhaf semboller barındıran bu nesne, ilk bakışta sıradan bir seramik parçası gibi görünür.
Diskin üzerinde doğrudan kazınmış bir tarih veya yıl ibaresi yoktur; hatta bu belirsizlik geçmişte bazı tartışmalara da yol açmıştır. Ancak arkeologlar, 1908'deki kazı sırasında diskin bulunduğu toprak katmanda yer alan Kamares seramikleri ve Linear A yazılı tablet parçaları gibi diğer buluntulardan yola çıkarak eserin tarihini belirlemiştir. Katman analizi ve kıyaslamalı tarihleme yöntemine göre disk, yaklaşık olarak MÖ 1700 ile 1600'lü yıllara tarihlendirilir. Eser eşsiz olduğu için günümüzde fiziksel yaş testlerine izin verilmemekte, bu nedenle tarihlendirmesi tamamen o dönemsel arkeolojik bağlama dayanmaktadır.
Onu benzersiz kılan en büyük detay ise üzerindeki figürlerin elle çizilmemiş olmasıdır. Kil henüz ıslakken, önceden hazırlanmış kabartmalı mühürlerin teker teker kile bastırılmasıyla oluşturulmuştur. Alman tipograf Herbert Brekle ve çeşitli araştırmacılar tarafından incelenen bu teknik, sembollerin ve karakterlerin tekrar tekrar kullanılması bakımından, matbaanın icadından binlerce yıl önce uygulanan dünyanın ilk "hareketli tipografik baskı" mantığına örnek gösterilir. Üstünde insan, hayvan, bitki ve günlük eşyalardan oluşan 45 farklı tipte toplam 241 sembol yer alır. Ancak bu sembollerin hangi uygarlığa ait olduğu, hangi dili temsil ettiği ve tam olarak ne anlattığı bugüne kadar çözülebilmiş değildir.
Bulunduğu günden bu yana dilbilimciler, tarihçiler ve şifre çözücüler diskin sırrını aralamak için pek çok teori öne sürdü. Kimi bunun dini bir ilahi veya dua metni olduğunu savundu, kimi bir astronomi takvimi veya harita, kimi ise antik dünyadan kalma bir oyun tahtası olabileceğini söyledi. Fakat hiçbiri kesin bir kanıt bulamadı. Günümüzde hala gizemini korumaya devam ediyor.
Yorumlar
Yorum Gönder